MEHMET TOYGAR ÖZDEMİR
Bozkırın Ortasında Bir Çamlık
Anadolu’nun ortasında, geniş bozkırın sarımtırak sessizliği içinde göz kamaştıran bir orman hayal etmek biraz abartılı gelebilir. Ama böyle bir yer var. Görünce insanı şaşkına çeviren bu yer, Yozgat’ın merkezinde, âdeta cennetten bir bahçe olan Çamlık. Şehir vadinin içine sıkışmışken Çamlık, tepelere doğru göz alabildiğine devam ediyor. Bozok yaylasında rüzgârın önünde iki büklüm olmuş otlar ve yazın kavurucu sıcağına teslim olmuş topraklar Çamlık’la nefes alıyor. Çamlık’ın diğer adı Soğluk. Bir Yozgat türküsünde dile getirilen Soğluk (Soğukluk) işte burası.
“Yozgat’ı sel almış “Soğluk”u duman”
Yozgatlıların belleğinde yaşayan bu yer, şehrin geçmişini, doğayla ilişkisini, çocukluk anılarını kuşaktan kuşağa aktaran bir kültürdür aynı zamanda. Çamlık, bozkırın ortasında bir yaşam alanı; insanlarının doğayla yaptığı sessiz bir anlaşmadır aslında.
Yozgat, İç Anadolu’nun karasal iklim özelliği taşıyan şehirlerindendir. İklim gereği yazları sıcak, kurak; kışları soğuk ve karlıdır. Bu iklim bitki örtüsünün gelişimini sınırlıyor. Bozkır alanlarının yanında tarım arazileri ve yer yer meşe toplulukları görülüyor.
Çamlık, bozkırın ortasında farklı bir ortam… Çam ağaçlarının göğe yükselen gövdeleri, sık dalları, kokusu burada farklı bir atmosfer oluşturuyor. Ormanın içine girince ışık değişiyor, ses değişiyor, koku değişiyor. İnsan, şehrin gürültüsünden uzak başka bir zaman boyutunda buluyor kendini.
Ormanın en önemli özelliklerinden biri, İç Anadolu’nun bozkır karakterli coğrafyasında doğal varlığını gösteren önemli bir alan olmasıdır. Buradaki karaçam ağaçları, doğa tarihi bakımından büyük önem taşıyor. Orman Genel Müdürlüğü, Doğa Koruma ve Milli Parklar kaynaklarının beyanlarına göre, Çamlık’ta 1564 yılında çimlenmiş bir Anadolu karaçamı bulunmaktadır. 462 yaşında olduğu tespit edilen bu ağaç bir doğa anıtıdır.
O ağaç daha fidanken Osmanlı Devleti yüzlerce yıl hüküm sürdü, kervanlar gelip geçti, köylerde topraklar işlendi, atlı ulaklar uzaklardan haber taşıdı. Savaşlar oldu. Cumhuriyet kuruldu. Şehrin sokakları, evleri, insanları değişti. Ama o çam yerinden hiç kıpırdamadı, kök salmaya devam etti. Bir ağacın gövdesinde yaş halkaların yanında yağmurların, karın, kuraklığın, verimliliğin, sert kışların ve zamanın da izi vardır.
Ağaçlar tarihini gövdesinde taşır.
Çamlık, 5 Şubat 1958’de Türkiye’nin ilk “Mili Parkı” ilan edilmiştir. Bu çok önemli bir gelişmedir. Çünkü Türkiye’de o yıllarda sanayileşme, tarımsal üretim ve şehirleşme gibi meseleler ön plandaydı. Doğal alanların korunması henüz düşünülmüyordu. O yüzden bu önemli bir karardı. Resmi raporlarda yaklaşık 264 hektar olan milli parkın alanı ilavelerle 517 hektara çıkarılmıştır. Bugün Çamlık dinlenme, piknik alanı olarak değerlendirilmektedir.
Ormanda Anadolu karaçamı, ardıç, meşe, titrek kavak ve sarıçam gibi ağaçlar yer alıyor. Bunların dışında, yabani meyve ağaçları, otsu bitkiler de ekosistemin bir parçasıdır. Eski araştırmalarda iki yüz civarında bitki türünün olduğundan bahsedilmektedir. Çamlık’ın simgesi, baskın ağaç türü Anadolu karaçamıdır. 400-500 yaşlarına ulaşan örnekler vardır. İğne yapraklı, soğuğa dayanaklılığıyla bilinen sarıçam. Katran ardıcı, boz ardıç türlerinden bahsedilen ve soğuğa dayanıklı olan ardıç. Bozkır ve orman ekosistemleri arasında önemli bir geçiş oluşturan geniş yapraklı meşe. En hafif bir rüzgârda bile yapraklarının titreşimleri görülen ve mevsimsel renk değişimine katkı sağlayan titrek kavak. Alıç, yaban armudu (ahlat), Yaban eriği, yaban kirazı (mahlep), ıhlamur, yabani elma diğer ağaç türleridir.
Çamlık, kuşlar ve memeliler için de bir yaşam alanıdır. Kaya kartalı, kızıl şahin, atmaca, ardıç kuşu gibi kuşlardan başka kurt, tilki, tavşan sansar ve yaban domuzu gibi hayvanlar da parkın doğal yaşamında yer alıyor. Bu orman; toprak, su, mantarlar, böcekler, kuşlar ve diğer hayvanlar için bir yaşam düzenidir. Bir kuşun havalanması, bir sincabın ağaç kovuğuna saklanması, yağmurdan sonra toprağın kokusunun göğe yükselmesi bu düzenin bir parçasıdır.
Çamlık… Eski adıyla Soğluk. Buzdolabı, derin dondurucu, soğuk hava depolarının olmadığı dönemlerde çamlık soğuk hava deposu olarak kullanılıyordu. Özellikle kar kuyuları çok önemliydi. Kışın kar bu kuyularda saklanır, yazın kullanılırdı. Kar kuyuları bölge insanının doğayla kurduğu ilişkinin farklı bir yönünü anlatır. Doğanın sunduğu imkanları kullanmak açısından bakınca Çamlık, bir ormanın ötesinde geçmişteki yaşam kültürünü de gözler önüne seriyor.
Çamlık, Yozgatlıların şehirle kurduğu duygusal bağın önemli duraklarındandır. Her şehrin kendine göre bir bellek mekânı vardır. İstanbul için Boğaziçi, Erzurum için Palandöken, Bursa için Uludağ, Kayseri için Erciyes neyse Yozgat için de “Çamlık” odur.
Çocukların koştuğu patikalar, ailelerin piknik yaptığı alanlar, gençlerin buluştuğu ağaç altları, yaşlıların anılarını anlattığı yerler Çamlık’ın toplumsal belleğinin içindedir. Bir anne baba için çocukluk anılarında yer alan bir ağacın çocuklarının veya torunlarının oyun alanı olması çok anlamlıdır.
Yozgat ve çevresi Osmanlı Devleti döneminde “Bozok” adıyla anılırdı. Bölge tarım ve hayvancılık için elverişli yerleşim alanıydı. Yozgat, Millî Mücadele sırasında Çapanoğlu isyanının merkezi olmuştu. Bu çalkantılı geçmiş Yozgat’ı çok yormuştu. Şehir hayatı değişmişti. Yeni yollar, okullar, kurumlar şehrin çehresini değiştirmişti. İsyan sonrası azalan şehrin nüfusu çevre köylerden gelenlerle yenilenmişti. Değişmeyen tek şey şehrin belleği olan Çamlık’tı.
Telefonu kapatıp Çamlık’a bir kitapla gidilince yaşamın başka yüzü ortaya dökülüyor. Ağaçların altında, göletin kıyısında yürüyüp rüzgârın sesini dinlemek insanı farklı bir zaman boyutuna taşıyor. Ağaçların dallarının arsından süzülen ışığa bakmak ise başlı başına görsel bir şölen.
Yaşlı bir çamın önünde durup ağacın ne zaman doğduğunu düşünmek yaşamın geçiciliğini düşündürüyor insana. İnsanın ömrü kısa, doğanınki çok uzun. İnsan yaşamın kendisiyle birlikte başladığını sanıyor. Ne büyük yanılgı. Kendisinden önce var olan büyük yaşam kendinden sonra da devam edecek. İşte Çamlık bu gerçeği kendi diliyle hatırlatıyor.
Bir şehrin belleği arşivlerde, tarih kitaplarında, eski evlerde, mezarlıklarda saklıdır elbette. Ama bazen bir ağacın gövdesinde, bir yolun kıvrımında, kışın karla örtülen toprakta, baharda çiçek açan bir dalda saklıdır. Çamlık, işte böyle bir bellektir. Bozkırın ortasında yeşil bir anı. Geçmiş ile gelecek arasında bir köprü.
Belki de Yozgat’ın kendisini en güzel anlattığı yer.
Asanatlar "şiirden sinemaya" 
